29/11/07

"El idioma léones no esiste !" que me dixo-el !

Onte, chubindo la peninsula pa riba, dal Porto pa la França, yê tradiçon de parar an Quintanilla, a cumprar cousas ou a buer un café ou al que seia. You cum siêmpre cumprei uas madelénas y uas llatas de polbo, daqueillas gallegas ! Checulate nun compro purque tod'la giênte sabe qu'al checulate spañolo sabe a téilla !


Fetugrafie dal Pais Llïonés

Pus bien, anton agaro essas cousas y chego-m'al balcon pra pagar. So quando me passa pu'la cabeça de pedier a la tie y al tiu que staban eillie se sabien algo de llionés.... :


You : Me gusteria saber si se habla ainda algo de léonés aqui ?

La tie : Léonés ? No aqui hablamos castellano.

You : Pero an los pueblos, por ai se habla, no ?

La tie : Mira, tanto el léonés, como el Zamorano és castellano, hablamos todos igual.

You : Lo siento, pero el léonés no és castellano ! Es diferente.

Al tiu : El idioma léonés no esiste !!!


Apartir d'ende ampecei a rir purque bien vie qu'eilles me staban a scunder algo, algo que you nun tenie de saber... mas que ya sabie. Y fui anton que me çpedie deziêndo "Buenas tardes !"...

Marchei mas vuôlverei !

Marchei onte dal Porto, y agora stou quaije adonde tengo que star...
Mas vuôlve d'eiqui an pouco tiêmpo !

25/11/07

Purtual y la sue medecina de bruxas

Cada veç que vengo a Purtual alegro-me de ver tod'los cambios y las nuôvas tecnologies qu'aparecen. Pur eisemplo, you nin sabie al qu'éra "ua scola dal feturo" ! Pus cuntoran-me qu'éra ua scola chena de cumputadores !
Cada veç que vengo a Purtual hai cousas que veio y qu'ouvo que me meten miêdo ! Essas cousas son las que tenan a ver cun la medecina. Solo l'outro die quando oubie aqueilla nuticia suôbre un cuzeñeiro que nun pudie ir a traballar purqu'yê seropositivo, alla ampecei a pensar que gente bien atrasada hai pur'ende !
S'outrodie ua tie de Cicuiro cuntou-me cum eilla fui tratada nal spital de Bragança. Se vos lo cunto eiqui ides a pensar que nun yê verdade y qu'anventei la storia... so que nun anvento nada y la storia yê verdadeira...
Parece qu'hoije an die al gubiêrno quier mos nun mundo virtual pra mos fazer olvidar al que yê de la vida dal die a die. Assi pensan eilles.
Anton, yê cum diç al xeringador :
Purtual, tu fuste grande.
Mas hoije la aldraviç spalla-se
y todo acaba tan mal...
_ Al ver-te cum te veio
mellor suôrte te desejo
dal curaçon, Purtual !

Al xeringador

Onte cumprei al xeringador. Astaño trai-mos cuôsas que nun son assi muy buônas ! Mas anfin assi yê la vida y assi van los tiêmpos.




Al que nun serie mal, serie de traduzir essa "obra añiêga" pa Mirandês ! You acho que serie ua cousa buôna y puderie trazer algo mas a la nuôssa lliêngua purqu'aquesse jurnal yê lido pur muita giênte. Y gustarie muito de lo ver an Mirandês !
Cumprai-lo que solo custa 1.3 E !

Quantos somos a falar Mirandês ?

An 2001, al Praino cuntaba uas 8085 pessonas. Sabendo que ne los sitios adonde la modernidade ten un passo an frente ya nun se fala la lliêngua ou pouco se fala, numiadamiente Miranda y Sendin (supongo qu'an Sendin se fale mas qu'an Miranda), ya pudemos tirar pul'menos 2000 pessonas de la cunta essa de los que falan.

Resultado somos al mas 6000 a usar de maneira diaria al Mirandês y no 15000 cum tanto se diç pur'ende. Aquesse tiêmpo an qu'éramos 15000 fui an 1940. Naquesse tiêmpo solo habie 700 pessonas que falaban Purtuês...

24/11/07

La fala atravessada an Paradela

Desta veç vamos a falar de la fala atravessada an Paradela. Vamos a falar d'ua particularidade de la fala que tamien eisiste an Sendin y qu'oubie ua veç an Cicuiro.

La particularide yê la seguinte : cunfuson antr'al y y g anfluencia dal i cum an :

amiyo
barriya
bexiya
biyote
ciyarro
cuntiyo
fiyado
fiyo
spiya



Centeno an Paradela an borda dal Duiro.

An Cicuiro tamien ya oubie esse fenomeno quando falaba c'ua tie que me dixo la palabra codiyo.

Ua vida anteira

Ua vida sien lluta yê ua vida de lliuto
ou seia
Tod'al tiêmpo passado sien fazer revoluçon yê tiêmpo perdido

23/11/07

Indo you a la mie ramallada... buscar uns rachones pal llume...

Ya yê l'tiêmpo d'ir pra Cabeça Gorda apañar urzes y curtar las scuôbas que bien deillas hai pulli ! Ya yê l'tiêmpo purque fai friu y tenemos que fazer llume ! Pra fazer l'llume tamien se pecisa cepos y rachones bien buônos.



Ramallada Cicuirana

Ua tradiçon an Cicuiro yê la fugueira de Sant'Antoño que se fai nal die de la fiêsta, nurmalmiente al die 10 de Janeiro. Pra fazer essa fugueira, los rapazes dal pobo van nal die de los reis a buscar ua buôna carretada de lleiña cun buônos cepos pa qu'eilles harden durante toda la nuite de la fiêsta. Mas disso ya falarei an tiêmpo.


Calcendo los pies nal llumico de la casa dal pobo

21/11/07

Las danças dal Praino

Coineceis todos los "pauliteiros". Muy coinecidos purqu'aparecen a la tervizon, mas sabeis de las outras danças ? Essas son al Galandun, las Habas Verdes, y l Pingacho. Três danças antre outras qu'inda se daprendan pul Praino.
La dança dal Pingacho fui beilada an quaise tod'los pobos de la raia, an 1980 ya solo éra beilada an Paradela. An qu'hoije an die essas danças son recuperadas y beiladas an Miranda. Essa dança ten ua caratelistica sensual que las outras nun tenen. Eilla yê beilada nal die de Santa Catarina, al die 25 deste mês.
Cum nun sei grande cousa suôbre aquessas danças nun vos puôdo cuntar mas, anque si vos puôdo amustrar alguas fetugrafias.


Al Galandun

Fetugrafias de 1980, grupo de Dues Eigreijas











Las Habas Verdes

Fetugrafias d'un grupo de Dues Eigreijas, 1980.









Al Pingacho

Grupo de Paradela, 1980.












20/11/07

Quien éra Mirandun ?

Quien éra Mirandun ? Nal que parece al llaço de los "pauliteiros" que se chama "Mirandun" yê nin mas nin menos d'ourige Francêsa ! Pouco se sabe an cerca de la sue antreduçon an Miranda, mas cumparando las cançones Francêsas y Mirandêsas véis llogo que son eiguales.

Penso you qu'aquesse llaço talveç fui antreduzido durante las anvazones Francêsas, ou anton cum ya me lo deziran, el fui trazido de boca an boca.

Al gueiteiro de Costantin tucando al Mirandun usando ua fraita.




An Spaña la cançon yê coinecida pur "Mambrú se fue a la guerra", y an França pur "Malbrouck s'en va-t-en guerre". Essa cançon fui anvantada açpuis de la tundia que las tropas Franco-spañolas apañoran contra al duc de Marlborough an 1706 ne la Belgica, batalla coincida pur "batalla de Ramillies".


Apesar dal que diç la cançon, John Churchill, al duc de Marlborough, nun murriu durante la batalla, mas fui assi anvantada pur los Francêses.


Ampeça an ser coincida a partir de 1781 pur ser cantada pur Geneviéve Poitrine, ua rapaza que trataba dal fillo de Louis XVI. Apartir d'ende la cançon fica a ser popular y spalla-se pur toda la Ouropa.


La verçon Mirandêsa nun fui adaptada de la Spañola mas si de la Francêsa, purque se no tamien se chamarie "Mambru", mas nun yê 'l caso. Eilla chama-se "Mirandun", mas y anton purquei ?




La verçon Francêsa diç assi :


Malbrouck s'en va-t-en guerre


Mironton, mironton, mirontaine [...]




Anton apartir d'ende tod'sta claro. La palabra "Mironton" pur confuson entre la palatal "t" y "d" passou a ser "Mirondon" y açpuis "Mirandun". Y "Mirontaine" passou a ser "Mirandela" al que sona quaise de la mesma maneira !




La verçon Francêsa anteira yê essa (la verçon popular yê la mesma que la Mirandêsa) :




Marlbrough s’en va-t-en guerre,


Mironton, mironton, mirontaine,


Marlbrough s’en va-t-en guerre,


Ne sait quand reviendra. (bis)




Malbrough s’en va-t-en guerre,


Mironton, mironton, mirontaine ;


Malbrough s’en va-t-en guerre,


Ne sait quand reviendra… (ter)




Il reviendra z’à Pâques,


Mironton, mironton, mirontaine ;


Il reviendra z’à Pâques,


Ou à la Trinité. (ter)




La Trinité se passe,


Mironton, mironton, mirontaine ;


La Trinité se passe,


Malbrough ne revient pas. (ter)




Madame à sa tour monte,


Mironton, mironton, mirontaine ;


Madame à sa tour monte,


Si haut qu’ell’ peut monter. (ter)




Elle aperçoit son page,


Mironton, mironton, mirontaine ;


Elle aperçoit son page,


Tout de noir habillé. (ter)




Beau page ! Ah ! Mon beau page,


Mironton, mironton, mirontaine ;


Beau page ! Ah ! Mon beau page,


Quelle nouvelle apportez ? (ter)




Aux nouvell’s que j’apporte,


Mironton, mironton, mirontaine ;


Aux nouvell’s que j’apporte,


Vos beaux yeux vont pleurer. (ter)




Quittez vos habits roses,


Mironton, mironton, mirontaine ;


Quittez vos habits roses,


Et vos satins brochés. (ter)




Monsieur d’Malbrough est mort,


Mironton, mironton, mirontaine ;


Monsieur d’Malbrough est mort,


Est mort et enterré. (ter)




J’l’ai vu porté en terre,


Mironton, mironton, mirontaine ;


J’l’ai vu porté en terre,Par quatre z’officiers. (ter)




L’un portait sa cuirasse,


Mironton, mironton, mirontaine ;


L’un portait sa cuirasse,L’autre son bouclier. (ter)




L’un portait son grand sabre,


Mironton, mironton, mirontaine ;


L’un portait son grand sabre,


L’autre ne portait rien. (ter)




A l’entour de sa tombe,


Mironton, mironton, mirontaine ;


A l’entour de sa tombe


Romarin l’on planta. (ter)




Sur la plus haute branche,


Mironton, mironton, mirontaine ;


Sur la plus haute branche,


Le rossignol chanta. (ter)




On vit voler son âme,


Mironton, mironton, mirontaine ;


On vit voler son âme,


A travers les lauriers. (ter)




Chacun mit ventre à terre,


Mironton, mironton, mirontaine ;


Chacun mit ventre à terre,


Et puis se releva. (ter)




Pour chanter les victoires,


Mironton, mironton, mirontaine ;


Pour chanter les victoires,


Que Malbrough remporta. (ter)




La cérémonie faite,


Mironton, mironton, mirontaine ;


La cérémonie faite,


Chacun s’en fut coucher. (ter)




Les uns avec leurs femmes,


Mironton, mironton, mirontaine ;


Les uns avec leurs femmes,


Et les autres tout seuls. (ter)




Ce n’est pas qu’il en manque,


Mironton, mironton, mirontaine ;


Ce n’est pas qu’il en manque,


Car j’en connais beaucoup. (ter)




Des blondes et des brunes,


Mironton, mironton, mirontaine ;


Des blondes et des brunes,


Et des châtains aussi. (ter)




J’n’en dis pas davantage,


Mironton, mironton, mirontaine ;


J’n’en dis pas davantage,


Car en voilà assez.




La verçon Mirandêsa que ten nal prencipio la mesma strutura yê essa :
Mirandun fui-se a la guerra,
Y nun sei quando venera,


Se venera pu'la Pascua
Se pu'la Trenidade.


Mirandun, Mirandun, Mirandela,
Mirandun, Mirandun, Mirandela,


La Trenidade se passa,
Y'l Mirandun nun ben ya !


Chubiran-s'a ua torre,
Pra ver se l'avistaban,
Y birun benir un page :
-Que nuvidades trairas ?


-Las novidades que traigo
Si vos van fazer chorar:
Tirai las clores de galla,
Que lluto heis de butar.


L Mirandun ya yê muôrto,
You bien-l vie anterrar
Antre quatro ouficiales,
Que lo iban a llevar.
Mirandun, Mirandun, Mirandela,
Que lo iban a llevar.