01/08/08

Sera que la camara (y todes nos) tenemus miêdu de la nuôssa lliêngua ?

Issu fui al que you pensei vendu ũa nuôva nal asturies.com. Yêra un studioźu qu’afirmou qu’al Sturianu tenie que ser y quedar un teźouru qu’un guarda an caźa cu’la familia y lus amigus. Y él cuntinou argumentadu que serie buônu pa l’ounidade de la Spaña que nun oubisse mas outra lliêngua oufecial naquesse peis.


An Miranda, al Mirandés ya yê oufecial çque fui apurbada la llei pul Gubiêrnu Purtués an 1999, ya hai quaisque 10 añus. Vai passandu al tiêmpu, y la camara cuntina a fazer poucu uźu de la lliêngua. La question yê “purquei ?”


Anton sera que, nos, tenemus miêdu de la nuôssa lliêngua y dal sou puder ? Sera que tenemus miêdu que la lliêngua faga ũa foya tan grande antre Miranda y Lisboua que nun se puôda chancar ?


La foya antre Miranda y Lisboua siêmpre eiźistiu y nun yê cu’la la nuôssa lliêngua que sera mas grande. Mas y anton sera meźmu que la nuôssa lliêngua mus queyu dal ciêlu hai 10 añus atras ?
Bon, pus claru que no ! Ya hai puri mil añus que se fala, so qu’an Miranda meźmu hai puri uns 400 añus que ya nun se fala. Y meźmu Don Affonso Henriques cun certeza que falaba Mirandés ya que sue mai yêra Llionéźa !


Anque ne lus pobus de Miranda siêmpre se falou de maneira cuntina, parece que nunca se screbiu. Hai diç añus atras aperźentou-se la nurmativa de scritura dal Mirandés y al meźmu tiêmpu aceitou-se la sue oufecializaçon.


Nun decumiêntu an Francés de las puliticas lliênguisticas an Ouropa sta alla la couźa seguiênte : « La loi n° 7 du 29 janvier 1999 concerne la reconnaissance officielle des droits linguistiques de la communauté mirandaise (30 000 personnes dans le Nord Est du Portugal). L’État portugais reconnaît le droit à la communauté mirandaise de promouvoir sa langue, comme patrimoine culturel, instrument de communication et de renforcement de l’identité. Les enfants peuvent donc apprendre le mirandais, les institutions publiques du Conseil municipal de Miranda du Douro peuvent joindre à leurs documents officiels une version en mirandais. Si le mirandais est enseigné et utilisé dans l’enseignement primaire, il est absent de l’enseignement supérieur. »


Pur’anquantu al Mirandés inda nun passou pal segundairu y franquamiênte parece que ya nun pudera ser. Al Mirandés, cum las outras variedades dal Sturianu éran lliênguas adaptadas al médiu deillas, a la caźa, al campu. Mas hoije, tal y qual cum outra lliênguas statales (Purtués, Castellanu, Francés,...) eillas puôden star nal sitiu l mas ampurtante que seya : l’Ouneversidade.


Mas i sera tamiên que las Asturias stan an bun caminu pra ver l'Oufecializaçon ? Tengu duvidas, hai tanta pulitica metida cu'la lliêngua qu'issu cun certeza que méte miêdu a las pessonas. An Miranda nun se peciźou puliticas niên partidus para que seya oufecial. Solu se pediu al gubiêrnu Purtués que l'aceitasse cum lliêngua oufecial nal sou duminiu d'anfluencia y assi fui. Mas hai que dezir que tamiên somus tan poucus qu'al gubiêrnu nun s'arriscou muitu proclamandu al Mirandés oufecial.

Hoije an die, al Mirandés yê ansinadu an Purtual, y quandu digu Purtual, nun falu de Miranda, mas de Lisboua ou dal Portu ! Ende tamiên s’ansina y se puôde daprender Mirandés. Essa lliêngua ansina-se a pessonas que nun son de Miranda, a pessonas que stan antersadas pur eilla. De tal maneira qu’issu mus amostra que la tal foya qu’uns y outrus tenen miêdu de ver, nun eiźiste !

Al Mirandés cum’al Purtués son lliênguas de Purtual, que tenen dreito al meźmu nible de cultural nals duminius d’anfluencia respeitivus.

Anton sera que tenemus miêdu de la nuôssa lliêngua ?

Cotubia

Androlina
Mie nina,
Fica-t'a la mie squina,
Nun te vaya-se pa la Baglina.

Hai alla un llobu,
Yê mui bobu,
Trai-mus tontus, a nos al pobu.

Cotubia
Mie prima,
Fica-t'a la mie squina,
Nun te vaya-se pa l'Abadia.

Hai alla un cura,
Diç cada tontura,
Trai-mus tontus, a toda la hora.

Rapazica
Mie muçica,
Fica-t'a la mie squina,
Nun te vaya-se pa la mina.

Hai alla la muôrte,
Yê cum'ũa puôrta,
Trai-mus tontus an toda la parte.
Anfin, se vus creis marchar,
anton, you irei pal mar.
Tiêgui Albes, 1 d'Agostu 2008.

31/07/08

Catalgu de las minas dal Prainu



Eiqui fica al catalgu cun tod’las minas registadas y inda abiêrtas an 1906. Sacai-l dal llibru “Entre rio Douro e Sabor”.

Bagonetes de las minas dal Prainu

Las bagonetes éran cum la que sta nessa fetugrafie, dal meźmu mudélu. Essa yê ũa reproduçon spuôsta a la FEUP (faculdade d’angeñerie dal Portu) nal departamiêntu de metalurgie.


Al passadu andustrial de Samartinu

Cum ya se viu nal catalgu de las minas dal Prainu, las de Samartinu perteneciren a un anglés Henrique Hyman, an 1887.
Mas la mina de lus Rapoźus fui abandunada an vuôlta de lus añus 70, achu. La dal Cudéçu sou se mudernizou açpuis de 1965 quandu perteneciu a un Spañol de Burgus.




El alla custruiu ũa caźa adonde el viviu un ciêrtu tiêmpu, so que ya naqueilla eipuca ya poucus crien ficar an Samartinu. Anté chegou a trazer la lluç anté la mina, gastou tantu deñeiru y a final pra nada. Lus batimiêntus a l’abandonu ya nun siêrben pra naide y l stañu ya nu l’hai.



La mina inda ten ũa fuônte d’auga que furnece le pobu de Samartinu cun auga biên buôna y fresca, ũa de las mellores.


La sploraçon de las minas dal Cudeçu

Lus sploradores Cicuiranus van pur tod’lus sitius, que seya pu’riba de tiêrra cum’an baixu, nada ls mete miêdu. Solu andar ne l’auga yê qu’inda nun faziêren purqu’issu solu Cristu sabie, anque tamiên ya se viu un splorador cul Jeep anriba d’ũa llagona gelada... Buônes tiêmpus !
Eiqui van algũas feugrafies de las minas dal Cudéçu an Samartinu.
Ũa parte de lus spluradores Dañel, André y Laurent

Ũa galerie cun auga



Ũa galerie cun carriles



Ũa piêça pra virar lus bagonetes


Un girador dals bagonetes


Oscar nũa galerie


Un poçu d’auga que dizen que ten mas de 40 métrus de fundu


Belas artes…


André splurandu ũa cavidade

Burnaciêgus dal Prainu

Essa pequeiña anvestigaçon fui feita pu’lus spluradores Cicuiranus an minas de la raya que son lus sitius mas adquadus pra ver lus murciêgus y fazer al studiu desses animales noturnus.










25/07/08

Canal Prainu : lus "blogues" de Miranda


Ya chegou ende l "Canal Praino" l sitiu adonde tu vas a puder ver tod'lus cadernus de la nuôssa Tiêrra !

21/07/08

La lluç y la cagada…

L’outru die entra al Ché a la caźa dal pobu algu strampalladu de la sardina de Samartinu y açpuis viras pra Oscar :

Ché : Tu que sos cientificu diç m’alla qual yê la mas rapida… la lluç ou la merda ????


Oscar llougu se pon a las riźadas y que l’arresponde :

Oscar : Oh yê la lluç ! Que fai siête vézes la vuôlta al mundu nun segundu !

Ché : Quei ? Stas tontu tu ! La lluç olla l’outru ! Stas biên angañadu tu que tal digu you ! Che che...
Mira, onte a la nuite sentie-me tan malu de la barriga que quandu iba pr’açender la lluç, inda nun habie carregadu nal buton…. No mas scuita biên… inda nun habie carregadu nal carallu dal buton que ya m’habie burradu todu !!!! Anton qu’al yê agora l mas rapidu ? Han ? La lluç ou la merda ?


Franquamiênte you achu qu'al Ché ten toda la rezon !

18/07/08

L’eigreija de Malladas

Desta veç la couźa yê algu special purque vou a falar de l’eigreija de Malladas (pobu que nun fai parte de la raya). Mas falar pra quei ?
Deixu-vus eiqui ũas fetugrafies pra vos verdes las pinturas biên guapas y ya biên stragadicas dess’eigreija. Son de 1806, y hai que las renuvar, yê neçairu antes que s’acaban de cunsumir ne l’aire de lus dies humidus dals Eiviêrnus.