Hai un tiêmpu, uns diês, ũa sumanica onde las streillas dal ciêlu baixan pra quaisque’l pie dals cantabouçus l chanu. Venen-s’anganchar de las arbes que chamamus çreijeiras y eilli se queden culgadas anté murrer llebadas pul sol y l’air qu’assopra n’ũa niêbe que ya ten cheirus a la alfa dals branus.
30/06/10
28/06/10
La pereira'l tiu Manuôlu
Issu fui screbidu pur
Tiégui
ende pulas
21:50
Manuôlu Brixemu yêra’l miu buôlu de Cicuiru. Tenie un tagallu de vacas y arbes que daban fruita buôna. Gustaba-l las gromas cume un die quandu’l dixu a Alcinu de pequeiñu : « Mira chamorun-me uns dal petroliu y buscan rapazes cume tu… mas y tu que studus tenes ? … Ah, no… mas tu nun puodes qu’inda nun tenes la quarta classe ».
Gustaba d’andar c’un jurnal debaixu’l braçu pra mustra que yêra cultu cume lus d’alla baixu, mas quandu lu lie yêra d’alrubés !
You y él gustabamus d’aqueilla moça qu’aparecie na TVE1 y que se chamaba Leticia Ortiz. Quand’eilla dezie “... que lo disfruten en la uno”, nos alla l’arrespundiêmus cun un buônas nuites. Y issu anté’l die anque mie buôla Calmentina y mie mai pensorun que stabamus buôbus de fala pa’la tervizon !... « Ah pai ! Mas vos nun védes qu’eilla nun vus vei ! A mie que mas me da… s’eilla me dixu buônas nuites !! »
Tenie muitus amigus alistanus… y afinal you tamiên sou eigual ; al mas de lus mius amigus son spañolus. You tamiên andu cun llibrus an baixu’l braçu que niên siêmpre percebu, y digu a las vezes couźas siên sentidu que solu you naquel mumiêntu puodu antender...
Pur issu, l’outru die fui a vé cume staba la sue perreira ; chena de vida que staba ! Florida cume ralas vezes la vie, cun froles y abeillas an vuôltia; cun certeza las de tiu Zidériu. Y las furmiyas tamiên pu’llie andaban.
Vie-la cume él talveç gustarie de l’habé vidu, assi toda branca, inda pura... “Mira... Issu si que yê auguardiênte !”
15/06/10
Chamadeirus an mirandés ya !
Issu fui screbidu pur
Tiégui
ende pulas
10:44
Señor perźidiênte la cambra de Miranda’l Douru,
Scrivu-vus hoije cun la gana de vus dezi que ya stamus fartus de vé errus nals nomes las nuôssas tiêrras. Cume quiêra que tenereis vidu que tengu andadu a eimanda als errus mas cume las mies curreçones son de papel y cu l’auga que mus ten venidu aqueste tiêmpu atras todu. La couźa quedou-se ciêrta niên para alla de mui pouquechicu.
Cu’la cuncencia que fagu talveç dalgũa couźa eilegual, tengu, cunfessu, miêdu cun die destes inda m’apareça an caźa ũa dobra de la GNR.
Pur issu, pidu-vus que fagades un sfuôrçu pra mudar lus carteles y puné-lus cume ten que ser ! Na nuôssa lliêngua ! Cume you sei que nestes ultimus tiêmpus vus teneis andadu mui “percultural”, nun debe de ser mui cumplicadu pra vos d’antender tal pedidu y de vus anteirar de la falta cultural que tals errus amponen a la vista de qualquiêra un que passa pur’qui.
Ya agora pudeis ampeça pu’l de Cicuiru purque cume vos sabeis, nos eilli somus todus dal vuôssu partidu puliticu y anté teneis ũa filla de la nuôssa tiêrra a traballar dal vuôssu lladu. You a las vezes anté me botu a pensar cume yê que vos inda nun pensestes nissu ya.
Quei ? Bon, anton cume yê que qureis fazer ? Cuntinu you a currejir cu’lus mius papels, mandais la GNR a mie caźa ou butais ũa manu ?
Sperandu a que m’arrespondades,
Un samartineiru de cicuiru,
Tiégui.
Squecimiêntu : Ah ! Y se pur acaź’un die vus ven ordres d’alla de Lisboua a dezi que me quiêren prender. Yê que cume stou agora a vivir an Paris, sera mas façel que seyan lus de la GNR de Lisboua qu’agaren l’avion pra me venir a buscar eiqui. Pus nun valera la péna que vengan lus de Miranda…
07/06/10
3 añus cun ti falandu an charru
Issu fui screbidu pur
Tiégui
ende pulas
12:47
Ya fizu fai uns diês très añus qu’al cadernu, esse que you vus scribu, eiźiste. El quiźu-se acumpañador dal xurdimiêntu la lliêngua mirandéźa que cumeçou an 2007.
Y mas qu’issu, fui divulgador y revendicador de la fala rayana que rala son las vezes an que se scribe. Pus al mas de las vezes, las pessonas perfiren seguir la convenção y screbir “ls” an veç de “lus” ou “als”. Sendu assi fui eiqui que pur la purmeira veç se screbiu la fala samartineira y hoije aparece-me que la mellor maneira pra screbi tal fala inda yê’l mudélu catalan: gats, mans, pers, gors,...
Al cadernu quiźu-se divulgador dal que you çcubru to’lus diês suôbre lus llionéźes y als sturianus. Y anton assi quiêre-se uñificador c’ũa giênte que tamiên ten falas que son dal nuôssu chanu, direi you.
Ya agora vamus eiqui a rapassar aquestes ultimus trés añus, mas solu cun retratus y poucas palabras :
... anté'l die que se cansa.
Siên qurer sé de mala leche cu’las pessonas que nun gustan niên de mi, niên dal cadernu apénas irei dezir que passen pur Custantin qu’hai n’entrada d’un curral ũa couźa screbida so par’eilles : “El que diga mal de la obra que se f...”
Y que se lembren dissu que se dezie dantes, que you nun me deixu fazé :
Alla, alla riba
Contra la Raya,
Sta ũa perra parida,
Que muôrde que rabia.
01/06/10
Hai que s’apercatar que si falamus llionés !
Issu fui screbidu pur
Tiégui
ende pulas
14:25
L’outru més, quandu stube uns diês an Cicuiru, nun die daqueilles falei un ratu cun tiu Zidériu. Y palabra açpuis palabra él sacou-me ũa que you nunca habie houbidu, assi cume él sabe : “Carallu, quandu m’apercatei ya s’habie muscadu !”, apuntandu cu’la cayata pal barriu d’alla pa riba.
You quedei-me pensandu naquessa palabra « aparcatei »... mas y que qurera dezi l’home cun issu ? Y cume la cumbersa cuntinou, you ya nin’l pedie al sentidu. A la nuite, passei pu’la caźa’l pobu y eilli pedie se dalgun sabie al sentidu « d’apercatar », mas no, nada, naide sabie… Dalfin, inda la screbiu nun papelicu pra vé s’achasse quiên soubissa an Miranda, mas tamiên nun reźultou.... « ho ! Issu son palabras qu’ambenta tiu Zidériu”, fui la unica respuôsta que tube.
Issu yê purque tiu Zidériu ten siêmpre daqueillas cuôntas que te vai deziêndu assi, y cun mi siêmpre acaba deziêndu :”bah ! Tu vai ansinandu’l que you te digu a lus francéźes !”
La nuôssa lliêngua, dende Sandin anté Llanes
Hoije, gracias a él vou ansina ũa couźa, no als francéźes, mas si als mirandéźes. Purque aquessa palabrica “apercatar” andei a busca’l sou sentidu an todas las fuôntes screbidas de palabreirus an mirandés, mas nada, nun staba an ningun sitiu. Yêra cume se fusse ũa palabra çcuñecida !
Mas hoije turnou-se-m’a venir essa palabra a la memoria y anton fui-m’a cata deilla nun decionairu llionés. Y sabeis al quei ? Achei-la ! Si achei-la nun decionairu, nun palabreiru llionés. Mas anton, cume yê que puôde ser qu’ũa palabra dezida pur un cicuiranu nun steya an ningun decionairu mirandés, mas si nun decionairu llionés ? Dende, deixu-vus pensa nissu y a vé que tal m’ides arrespunder !
Ya se m’iba squecendu; apercatar. La palabra yê cumpuôsta assi a-per-catar. Catar ten eiqui al sentidu d’apañar, de ver culs uôlls y per yê un cumpuôstu llatinu que ten un sentidu oumentativu cume an fundu y perfundu ou feitu y perfeitu. Ou seya apercatar yê da-se decuônta dalgu.
Assi que speru qu’hoije si vus apercatestes qu’al que nos falamus, al que nos chamamus mirandés, nun yê nada mas qu’al llionés que sta eiqui, an Purtual.
17/05/10
Dende Samarcus
Issu fui screbidu pur
Tiégui
ende pulas
22:05
-Então o senhor quer uma bolinha de futebol para o netinho ?
-Quei ? You ? Y que vou a fazer daquesses botus ?
-E para jogar a bola !
-La bola ? la bola veyu la you a la caźa’l pobu, coñu… y vou you agora a mercar ũa !
-Então… olhe para si é so cinco euros… é um bom preço !
-Buôna foda ! Un bun préciu ? Ostia, paréce-m’ũa bexiga de cuchinu !
-Olhe que não ! Isso é bom material !
-You quiêru ũa calabaça daqueillas pra lleba lu miu vinu quandu vou a scaba la viña... Carachu ! Ũa bola ! Vos pensais que you sou un paneleirote cume al Runaldu ? Aquesse se venissa mas yê a scaba la mie viña para que veya cume se gaña la jeira ! Haaaa.... Arredios !
-Carallu... ũa bola....
11/05/10
Nuôssa Señora la Lluç, Samarcus y …
Issu fui screbidu pur
Tiégui
ende pulas
12:31
Hai, si, quiên diga que la feira aquessa de la Lluç se fizu pu’lus lladus la Candena, llougu pu’riba Cicuiru, meźmu na Raya. De certeza, ũa de la feiras ampurtantes dal Reinu Llionés. Mas sera qu’açpuis dende fui mubida mas pa’riba ? Issu naide ou poucus lu saberen.
De ciêrtu yê que naquel altu custantineiru dambus hai ũa feira y ũa missa pal Samarcus y la Nuôssa Señora la Lluç. Y se lus dous santus s’achonun eilli nun fui pur adregu. Astañu la feira (n’ultimu deimingu d’Abril) callou cul 25 que yê’l die dal Samarcus, aquissu niên siêmpre acuntece…
Samarcus yê’l purteitor de qualquiêra tagallu, dal ganadu de qualquiêra pastor ou vaqueiru. Y Nuôssa Señora yê ũa de las siête armanas “Mariyanas” de la nuôssa tiêrra. L’outra mas coinecida sendu la dal Naźu, yê tamiên la mas purferida.
A la Señora pedie-se’l dantes muitas couźas cume purtegir la familia, fazé cun que lus fillus nun fussen pa'la guerra y muitas couźas mas... Dantes faziên-se ramus de bollus que s’oufreciên a la santa y açpuis vendiên-se. No, mas hoije spinduran-se uns billetes de deñeiru a la santa, y ala… queda-se mas rica y you cun fame !
Ah pus, pur issu ! Inda biên que stan dalguns d’Alcañiças a vender (y oufrecer) cachus de bolla alistana y un bun vinicu ! Mira cad’añu stan eilli, nal meźmu sitiu, milimétricu ! Yê ancrible. Y… inda m’iba squeçendu dal perźuntu…. y…
« Que haces ai tio ? Nos estas sacando una foto ?... Ya te vi por Alcañiçes, no ?»
08/05/10
Als que van y lus qu'iban a Samarcus
Issu fui screbidu pur
Tiégui
ende pulas
23:43
Atopei mas dalguns retratus antigus de Samarcus nun llibru dal Padre Mouriñu. Eiqui vai un y ye antersante. Se quereis ya’l vamus a acumparar c’un retratu sacadu astañu. Al tiu lliêba ende ũas alforjas a lombru pra puner las couźas que mercou. Ten ũa gorra que s’asparece a la basca, yêra ũa de las mas populares naquel tiêmpu. Ten ũa cayata purque tamiên nun parece mui nuvacu.
Atras d’él hai ũa meźa, supon-se qu’acabarie de quemer. Al segundu planu hai mas siête pessonas, dalguns a quemé, cun dous carrecholus. Yê angraçadu de ver qu'al retratu se quedou un poucu tuôrtu pur cauźa dal terrenu biên caratelisticu daquel sitiu.
Nal seguiênte retratu, pus stou you. De camiźolica purque fazie ya biên calor, saquei-la eilli an riba, al pie dal marcu. Y la lloura, eilli de cuôstas, niên eideya de quiên yê… Nun debe de ser d’eiqui, que son ralas !
Hai gente, bastante, un die onde se diç que « pariu la gallega ». Mas ya nun hai carrecholus, lus poucus que quedan staran arrumadus an Custantin ! Hai carrus, issu si, no cun burrus, mas cun caballus, muitus, anté niên se veyan que stan an drentu’l motor…
Mas d’eilli al loinge, la siêrra la Culebra y la Sanabria ya beilan cu'las nubres y'l ciêlu azul. Dalgu que nunca mudara !
06/05/10
Chegandu al Samarcus
Issu fui screbidu pur
Tiégui
ende pulas
22:58
Ya habie uns quinze diês que ya so pensaba na Lluç, al Samarcus cume dizen dalguns. Pus aquesta feira ten dous nomes, purque aende, na capiêlla, hai un santu que yê’l Samarcus y la Nuôssa Señora la Lluç que yê ũa de las siête virges de la zona Alistano-mirandéźa.
A mie gusta-me d’ir alla purque hai siêmpre muita giênte, siêmpre se fala c’un ou outru que nun yê coincidu “De que povo és ? You sou d’eilli, un poucu mas abaixu de la siêrra, sou de Cicuiru.”
Mellor inda yê quandu’l die sta buônu, lus spañolus, eilles siêmpre vénen cun la merenda. Nos somus mas daqueilles que solu van pra mercar dalgu buônu ou que mus agrade, y cume no, ya nun digu quemé ũa puôsta ou uns rabus de polbu...
Mas quandu se chega a la Lluç, de carru ou a pie, un mira siêmpre pa’la crona la siêrra y diç: “Hui ! Mas hai muita gente ! Tentas tiêndas... Hoije sta’l die buônu...”
Y ya se vai pensandu que vamus a tené ũa chalra c’ũas amigas y uns copus c’uns amigus de Cicuiru, Custantin ou d’aculla Samartinu, niên que seyan dende Muveirus, Bubineira ou Alcañiças cun un quechicu de bolla Alistana y un copicu de vinu...
Subscrever:
Mensagens (Atom)
