5 añus cun ti falandu an charru

Mas de 15000 veźitas an 5 añus, eiqui sta Cicuiru y la Raya solu pra vos ! Y an charru, siêmpre ! Qu'eiqui nu se sabe falar nin screbir d'outra maneira ! Puxa Cicuiru cu'l tou cicuiranu ! Puxa Samartinu cu'l tou samartineiru ! Puxa la Raya cu'l tou rayanu ! Que quéde siêmpre charru y vivu cume hoije !

Las cerdeiras cicuiranas

Qui'que diañu passa cu’las cerdeiras de Cicuiru ? Yê ũa buôna pergunta ya que solu issu sta a acuntecer cu’las brancas y no cu’las burmeillas. 

La cerdeira a la mie puôrta an Dezembru inda cun fuôllas

Cume’l védes, las fuôllas de l’añu passadu inda nun cayirun al chanu y naide sabe’l biên purquei. Uns dizen que se gelorun, mas anton las burmeillas tamiên s’habiên geladu, ou yê que son mas caliêntes ? An Samartinu tamiên acunteciu eigual y yê mas caliênte cume sitiu. 

 

 Ũa de las cerdeiras Cicuiranas an Abril ya cun froles y fuôllas de l'impassadu y d'astañu ! 

(retratu d'Alcides)

 

Nun digu qu’an Samartinu nunca gelou, mas alla vai... No, aquissu nun ten culu niên cara. Se yê un mal, anton tenerémus qu’asperar pra ver cume se van a zambulbé las çreijas.  

 

 La cerdeira a la mie puôrta an Abril cun fuôllas d'astañu y de l'impassadu ya cun çreijas !

S’aparéce alla bichu ou a mode de muźgu anton yê que las nuôssas cerdeira stan malas y habera que las tratar cume ten que ser. Las brancas yê ũa raça que nun s’acha an to’lus sitius assi qu’hai que las purtegir.

 

De Bretaña anté Luźitania !

Aqueste rapaç qu’ende védes chama-se Florian. Saliu de sue caźa an Bretaña nal norte de la França pu’l die 28 d’Abril. Pegou na chaça puju-s’an marcha y ten n’eidéya de chegar anté Lisboua !

 Florian an Donosti (San Sebastian)

Tengu que vus dezir que nal die d’hoije ya ten feitu la metade’l caminu. Passou lus pirénéus y la Puerta de la Burjula siên purbléma, assi que pudeis ver que l’home ya vai c’un treinu biên buônu.

 Ancarrapitandu cu'la chaça las muntañas d'Euskadi

Hoije y mañana sta de çcansu an Vayadoliç. Mas nal sabadu pu’la mañana ya salira outra véç de l’antiga capital de Castilla anté Miranda ! Si, solu d’ũa tirada ! Que son mas de 150 km. Spéru que se lu védes nu sabadu, muntadu na sue chaça a passar pu’las rugas de Miranda, assi a mode de méyu perdidu, pur favor dai-l un cachicu de queiju mirandés, pan de Malladas ou perźuntu, que se vaya de las nuôssas tiêrras cuntentu pu’l ménus ! Sacai-l un retratu an Miranda, al pie de las murallas. El pensa chegar an Lisboua ende pu’l die 20 de Mayu se todu currir biên. Dende anté alla ya se vera, mas deixu-vus eiqui l’anllaç dal sou blog.

Al simbelu de Cicuiru

Cicuiru ya ten un simbelu y hai que dezir que mus fazie ya biên falta pra dar a falar de la nuôssa tiêrra y puder outentificar lus nuôssus perdutus. Al simbelu fui feitu pur Loutériu ya hai mas d’un añu y inda nunca se m’habie dadu la couźa de lu puner eiqui. Mas a partir d’hoije habera que l’ouźar, ya que lu tenémus. Tengu que vus dezir que nun yê un simbelu cume lus outrus simbelus de lus llugares purtuéźes purque nun arrespeita las régras de bexilologia stablecidas pu’l stadu purtués. Nun amporta, pus nos lu que querémus yê de mus puder afirmar cu’l que fui feitu ya assi chégamus.  Solu yê aceita-lu, cume la meyor parte d’antre nos ya fazimus. Al simbelu sera cun certéza outliźadu pu’la purmeira véç ne la fiêsta de Branu.

 Al simbelu de Cicuiru

Mas deixai que vus lu splique :

Purmeiru ten un llion. Pus aquesse llion yê’l dal Reinu de Llion ya que Cicuiru fizu parte d’aquesse reinu biên antes que Purtual fussa un tamiên.

Açpuis pudeis vé la curona de Don Dinis, pus cume lu sabeis fui él qu’assinou al tratadu d’Alcañiças nal die 12 de Setembru de 1297. Y anton yê ciêrtu que pu’las nuôssas tiêrras passou !

Açpuis tamiên védes lu que mas arreperźenta la nuôssa tiêrra de Cicuiru : las cañonas, y las vacas de raça mirandéźa, al fumeiru, las castañas y las çreijas, claru.

Al nuôssu llugar tamiên fui purdutor de teillas, anqu’agora ya nu’l séya, stan ende reperźentadas. Al caçador tamiên sta ende, stamus n’ũa tiêrra de caça.

Pur fin, al castiêllu. Que pra biên dezir nun ten nada d’un castiêllu, yê ũa torre que sta méźmu ne la frunteira, nal sitiu mas altu de las Tiêrras de Miranda.

Y assi sta'l simbelu de la nuôssa tiêrra, yê biên purreiru anton no ? Quei ? Mas you tengu que vus dezir que l’ancuôntru dous çfeitus :

-Al purmeiru, al mas ampurtante, yê que’l nome de la nuôssa tiêrra sta an purtués y vé lu assi nun quéda biên. Sabendu meźmu que’l nome antigu dal nuôssu llugar yê Cicuiru (que ven d’un nome mas antigu que yê Cicoryo).

-Al segundu yê que nun aparécen las culores dal nuôssu pendon que son al verde y’l “carmezin”.

Y eiqui sta anton al simbelu de Cicuiru, pu'la purmeira véç aperźentadu al mundu.

Fai hoije 250 añus...

Fai hoije 250 añus que spludiu’l castiêllu de Miranda. Paréce que to’l mundu lu squeciu. Bon, nun fai mal ya que sta aende’l gambuzinu pa vus-lu relumbrar ! Hoije serie un bun die pra ir veźita’l castiêllu y cunta lu qu’eilli se passou. Tamiên yê un bun die pra reler al llibru dal Padre Mouriñu « A Guerra do Mirandum » que fala d’aquissu todu y dal passaige de lus suldadus spañolus pu’la Raya.

Al castiêllu de Miranda ende pu'l més de Mayu

Mas y anton ? Quei ? Cume yê que spludiu’l castiêllu ? La storia que cunta lus decumiêntus oufeciales, aquessa todus la cuineceis. You apurpongu-vus outra. Yê ũa storia que liga la gente de la Raya, ya pra mas biên vus dezir, un rapaç de Cicuiru. Aquesse rapaç, fartu de ver a la sue puôrta guerras antre Spaña y Purtual vai apurveitar pra acabar cun aquissu todu, pu’l ménus eiqui an Miranda.

Chéga’l die 4 de Mayu 1762 y aquesse rapaç sigue mas pessonas que se van pra Miranda purque pensan que lus spañolus lus van a matar a todus. Al chegar an Miranda, l’eidéya aparéce a la cabéça d’aquesse rapaç, ya sabie cume iba a acabar cun aquissu todu, las guerras, lus suldadus y lus mal tratus de to’lus ricallaçus de Miranda que veniên a rouba’l fruitu dal traballu de la sue giênte.

Eilli staban cubas y cubas de spluzibus, armas ya habie eilli todu lu que’l farie que d’eiqui uns diês todu eirie acabar !

Durante quatru diês vai a pensar cume puderie fazer y chegou’l die 8 de Mayu 1762, antrou n’eigreija y rezou. Saliu y fui-se a la reźerva de las armas. D’ũa facada matou’l guarda qu’eilli staba. Fizu un llume y pegou’l fogu a la reźerva. Todu spludiu, 400 muôrtus, mas pur fin ya staban llibres de las guerras y de las gentes de Miranda…

Si home ! Pus serie hoije un bun die pra publicar ũa novéla assi. Mas scalla nun serie dal gustu de todus.

N’aqueste die 8 de Mayu, fai hoije 250 añus que spludiu’l castiêllu de Miranda. Mas anton ? Quei ? Cume fui ?

Die d'auga...

Die d'auga...

 ... taberna

... ou frauga.

Assi dezimus nos purqui y assi fazimus y cuntinamus n'aquestes ultimus diês ! Tabernas hai muitas, las d'Alcañiças y la de Cicuiru. La frauga, pus agora Oscar ya mercou ũa y biên que traballa n'eilla qu'anté bota chiçpas pur tode lus lladus !

N'aquestes ultimus diês Cicuiru ten andadu n'un Inviêrnu biên strañu, viênu auga, la que mus faltava, friu y aires fuôrtes. Todu biên mal callou astañu pa'las abeillas que s'achan siên froles y siên miêl pra quemer !

Outra couźa que yê de miêdu sta a acuntecer cu'las çreijeiras/cerdeiras que dan las çreijas brancas y qu'inda nun perdirun las fuôllas de l'añu passadu...

La marra? Boh !

 

Un die aparciu'l diañu daquesta marra, naide sabe biên quiên aende la puju. Ten alla trés funchacus y ũa cruç. Pu'l ménus ende bruxas niên miêdus passaren !

 

Açpuis hai un die biên purreiru, al Samarcus, ya d'outrus la Lluç lu chaman. Vénen aende uns y outrus a mercar barrilas de Muveirus ou cuiru de Miranda, ya s'ouben toca lus chucallus pa'las cañonas. 

 

Mas fechorun l caminu, al diañu lus tius aqueilles. Nu mus deixan passa pa'la lladeira. Coiru n'aqueilles animales ! Staban cun calores, deixorun las çamarras an riba la marra...

 

Y un die viênu an que lus animales mus deixorun passar de l'outru lladu, ya llibres. Stramugirun cu'las çamarras ya nu s'atuporun mas !

Cume llobus nuvécus abeixuron l monte a sabé dal mas viêllu.

Agora, aende hai diês onde paréce meźmu que pariu la galléga.

Mas la marra ind'alla sta.

Ten trés funchacus y ũa cruç

Arredios ! Mas quiên la punerie ?

Al fular a la nuôssa moda !

Hoije quandu cheguei a caźa ya you pensei; agora tengu la Pascua dafeitu pra cumer fular. Pus miu pai ya alla staba a agunça la faca pr’anceta ũa de las fugaças. Ya mie mai habie feitu dues onte a la nuite. Astañu’l fular fui dafeitu a la moda antigua ! Cume yê ? Bon, pus purmeiru digu-vus you que yê mellor, nun yê tan sécu y abaixa biên mellor pu’l gañote abaixu que l’outru cu’ls uôbaçus que ten, que paréce ũa sponja que te chupa l’auga la boca toda !

Açpuis, home ! Tengu que vus cunfessar que si ten un y un solu uôbu que se pon nal meyu la fugaça y que cuôze a la par dal pan. Cume lus outrus añus, pa’ls chouriçus, miu pai curtou a cachus uns que vénen de Salamanca. Pus cuncurdémus que son lus que s’asparécen l mas cu’lus que faziên lus mius abos dantes. Pra biên vus dezir, lus de Miranda parécen-me de nun saber assi. Y de la carne nun sera, you que sei... !

 Un dals fulares a la moda antigua

You sei que cadañu repitu la méźma çringonça, mas siêmpre vénen pessonas nuôvas a lé-lu que you scribu (que sei que tengu muita fama) y anton tenerei que splica-vus outra véç l verdadeiru sentidu dal fular.

Pus mirai....

Al fular yê feitu cun pan, trigu, y chicha. Quiêru dezir perźuntu y chouriçu. Aquissu reperźenta’l cuôrpu de Cristu. Aende tengu que vus dezi tamiên outra couźa. Pus dantes, nun se pudie quemé chicha dende’l carnaval anté la Pascua. Y yê claru qu’habie que fazé dalgu cu’la carne toda que nun s’habie quemidu durante aquesses diês tods. La mellor maneira serie de la cuzer n’ũa massa de trigu, pus scalla tamiên ya iba un poucu séca y cuzida daqueste jeitu cun certéza que ya’l darie ũa vida nuôva !

Açpuis, nun meyu dal fular, pon-se un y un solu uôbu, mas cu’la casca y todu ! Y cuôze assi cu’l pan ! Aquisu reperźenta la reźureiçon dal Cristu ; l’uôbu sendu lu que da la vida.

Pur fin, al fular ten tamiên outru sentidu. Nurmalmiênte, yê siêmpre partidu pu l’home de la caźa, sendu açpuis él que lu reparte pu’la familia y als amigs perźentes. Aquissu reperźenta anton la ultima céna de Cristu !

 Nun vus pongades puri a llambé la pantalla... !

Y ya védes, yê tod’assi cu’l fular, ũa arte y ũa tradiçon. Cunfessu aende que’l fular ten que se quemer nal die de Pascua, no antes. Mas la verdade yê que a las vézes ya se cuôze ne la sexta y porba-se ya nu sabadu.

Ya fai quaisque 5 añus que vou screbindu eiqui, y nunca falémus de l’ourige de la palabra “fular”. Mas qual sera’l sou sentidu ? Rapazes, mirai ũa couźa “fu-lar”. D’un lladu tenémus “fu” de fugaça y de l’outru “lar”. Pus mirai qu’an sturianu hai dues palabras pra dezir toucinu; ũa deillas yê toucin/tocin y l’outra yê llardu. Y anton digu you que nun sera que “fular” ten l sentidu de fugaça cun touçinu ? Pus dei-me decuônta d’issu quandu me lumbrei de lus fular que fazie tie Oulivia y d’outras tiês... Rapazes ! Teniên uns cachotes de toucinu que subraban pa’la sumana toda !

Ala ! Arrebañar nun yê fartar y yê biên verdade ! Buôna Pascua pra todus y cun fular n'ũa manu y vinu n'outra !

Çamoranus y mirandéźes al Samarcus

Cumer an Samarcus yê ampurtante. Cumer cu'lus amigus yê lu mellor qu'hai, tantu d'antes cume inda hoije ! You ya sei qu'eirei a quemer polbu cun allu y bataticas.

Samarcus an 1966

Houbu hai uns diês atras quiên dixu n'un blog mirandés de grande numiyada qu'aende pu'la Raya todu se misturaba. Ya se vei que cuntina la moda de pensar que somus uns "atravessadus". Quiên pensa assi, ou nunca houbiu mirandés cume deve ser ou inda pensa que yê purtués. Hay hay... que Dius vus guiye !

Samarcus an 2011

La tie Jinja onte y hoije

La tie Jinja ? Quiên yê ? Pus yê aqueilla mulliêr qu'assa las puôstas pu'las feiras todicas dal Prainu. Pus eiqui vus deixu dous retratus. Un que yê dal Samarcus de 1966 onde se vei a la tie Jinja (la mai), y ya l'outru que yê de l'impassadu onde tamiên se vei a la tie Jinja so qu'aende ya yê la filla.

 

Agora rapazes, acumparai cun aqueste retratu de 2011. Qui'que vus paréce ? Si demudorun muitu las couźas ? Buônu, pus dantes nun habie sacus plasticus, mas habie sacas de trigu y alforjas ! Tamiên nun haberie aquessas grades de Super Bock que quiên Super Bock agabou, nunca cerveija purbou y yê biên verdade !

Conchu ! De restu, mirai biên al llume, lus palus, todu sta d'eigualicu cume an 66 ! Mirai biên al pote, las greillas pra assa las puôstas, lus alguidares. Si, so que ya yê outru tiêmpu... Y vos qu'ides a cumer astañu al Samarcus ? Puôsta mirandéźa ou polbu a la galléga ?