Antre mirandés y catalan

Ya vus falei eiqui de las asparcencias antre’l mirandés y’l catalan. Tornu eiqui hoije cun issu pra vus ansinar mas palabricas catalanas cun aires a mirandés. Pu eiźemplu nos dezimus perru ou tamiên cuxu. Pus an catalan dizen gos ou cutxo. Hai muitus mas eiźemplus que vus puôdu dar. Inda hai poucu achei la palabra munyir que nus dezimus muñir. Mas ancrible inda yê la maneira cume eilles tamiên patalizan al “l” einicial. Dancuntrar tal fenomenu de l’outru lladu la peninsula amostramus que’l llatin talvéç si habie eivoluidu de maneira mas ouniforme que pensamus llougu antes de la chegada dals mourus.

 

Antiga plaça la llana an Perpinya (França)

Pongu eiqui dalgũas palabras catalanas qu’ampéçan pur “ll”, sin traduzi-las purque facels d’antender. Dalgũas anté son eiguales a las mirandéźas : llana, lluitar, llacuna, llet (mir. lleite), conill, llume (mir. lluç), llop, full, llimona, llar. Tamiên cunservan al “f” einicial, mirai eiqui : forn, foc (mir. llume, fogu), fer (mir. fazer), full, fum, faves, fill, faig (mir. fagu), fruita, fam, frigir y mas.

Jurnal catalan onde vémus la palabra "deixa" y ombres que yê cume an francés cu'l sentidu "selombras"

Y scalla nu’l sabeis mas al catalan tamiên yê faladu an França y anton aquestas palabras tamiên s’achan pu’lli ! Amostru-vus agora la placa d’ũa plaça de Perpinya onde pudeis ver que dantes tenie’l nome de “plaça de la llana”.

 An mirandés diriêmus "l'home mas feliç"

Mas ũa couźa pr’acabar. A quiên nun l parciu ya que las pessonas de Samartinu y de la Pruôba teniên ũa maneira de falar que paréce catalan ? Els fills-Als fills, els nens-als nins,....

 

Fai friu ?

Ténes friu ? Fai tu tamiên cume aquestes dous samartineirus amoucha-te cu'l que pudires... la capa d'honra ou'l carpéte dal carru !

Miranda y la lei 7/99

Cada couźa que s’atopa n’Anternéta ! S’outurdie achei ũa paigina nal facebook onde eiqui vus ansinu un cachicu. La paigina ye nal que paréce ser eiditada pu’la cambra ou qualquiêra anstituçon ou grupu de pessonas ligadas a la cambra y’l turismu an Tra-lus-Montes.

Y diç assi : “Nesta página fazemos uso da Língua Mirandesa, conforme a Lei 7/99”

La purmeira couźa que vémus ye que tal y qual cume sta screbidu deixa pensar que furun oubrigadus a screbir aende an mirandés !!! Y ũa véç mas al mirandés quéda-se n’aqueste recantu degital y que ye eiqui onde la cambra solu quiêr que la tal lei séya cumprida !

Bon. Mius amigus qu’aende stais ne la cambra, you vou vus a ansinar cume ye que se fai “uso da Língua Mirandesa” :

1-     Respeitai lus nomes dals llugares nals sitius que nun son turisticus cume an Cicuiru y Samartinu.

2-     Respeitai lus nomes de las nuôssas tiêrras y dals nuôssus prédius.

3-     Falai an mirandés ne la cambra.

4-     Fazei presson al guvernu pra tenermus mas aulas an mirandés.

5-     Eiditai amboras an mirandés.

6-     ...

Agora screbir “Bamos a Miranda” n’ũa cullonçras d’ũa paigina dal facebook y dezir que ye fazer cunforme la lei ! Conchu stais biên, mas biên angañadicus !

 

Atuporun a trés Mouras an Veiga Grande !

Ambora ancrible que mus aperciu hoije pu’las vocas las pessonas y n’Anternéta hai poucu. Très samartineirus rouborun hai uns diês atras un carru an Custantin, frente'l quemerciu de tie Albertina. Y quandu iban dreitus pa’l terruôcu cume teniên ganas de ver monte cicuiranu dorun vuôlta eilli ne las Eiras de Sant’Amaru. Filorun cume ũas fléchas pra Veiga Grande y ende acunteciu lu qu’aende se puôde ver. Pa'ls que nun van hai tiêmpu pra Cicuiru van cun deficuldade arrecuinecer la Veiga Grande... que sta ancharcada d'auga.

Al mistériu reźulvidu dal balon cicuiranu

Squeciu-se-me de vus falar dal balon. Si d’aquél balon que vimus pu’l ciêlu la Raya an fins d’Agostu (die 27 pu’la tardechica, yêran las uitu ménus un quartu). Pus no, nun yêra un balon centificu ! Y lus viêllus de la caźa’l pobu teniên rezon conchu ! Si qu’habie alla gente ! Y nun yê ũa mintira, yêran dous francéźes que partecipaban a un cuncursu anternacional.

Furun als mius amigus radiuamadores que me dorun la nuticia llougu nals prencipius de Stembru, mas al tiêmpu fui passandu y squeciu-se-me de vus falar eiqui de la couźa que tantu mus antreteniu la lliêngua pur aqueilla fin de tarde de branu.

Al balon fetugrafadu pur Nandu quandu ya iba pu'ls lladus dal Naźu

Al balon chama-se « graine de folie », ou séya an mirandés « grana de lloucura ». Un balon ten ũa matricula, pus aquesse tamiên tenie, y quandu la vimus cun Nandu si mus parecie qu’alla se vi un F. Ou séya parecie-mus que pudissa ser un balon francés. Viste biên a Nandu ! La sue matricula yê : F-PPGB.

Al méźmu balon y d'outrus quandu salirun de Nancy, pudeis ver las outras eiquipas eiqui.

Y sabeis al quei ? Furun eilles que gañorun l cuncursu Gordon Bennett 2013. Scaporun-se de Nancy-Tomblaine (an França) y açpuis de 1402 km aterrirun a’l pie de Lisboua, alla pur Torres Védras ! Y todicu nun solu volu y an solu 73 horas ! 

             Pudeis ver eiqui pur onde passorun...

Antrorun an Asturias y baixorun pur Llion, açpuis furun pur Cicuiru y cuntinorun anté Lisboua (anqu'ende nun se vei). Ende tamiên védes pur onde passorun lus outrus, muitus nin mas de 500 km fazirun...

Pra gañar tenie que vula’l mas loinge pussible y furun eilles que gañorun. Nun amporta pur onde un passa, solu antressa lus kilontrus feitus. To’lus outrus fazirun ménus. Chaman-se Vincent Leÿs y Christophe Houver lus que gañorun.

Biên pudiên haber paradu pur Cicuiru qu’inda dabamus un cachu de chouriçu y ũa buôna fugaça de las de tiu Lucas a aquessa gente qu’anda pu’ls aires !

In dei nomine amen (3)

Dous frades an Cicuiru stan hoije ancarregadus de dar l'ambora dal resultadu de las eileiçones :

Jn nominj sancte y indiujdue trinitatis amen. Cuinecida couźa seya pur aqueste scritu a lus homes que agora son y a lus que han pur venir. Que Don Nunes queda-se de nuôvu...


-Ah frade Nandu mas vos screbis quedar ? Nun sera mellor ficar ?

-Ah frade Tiégui y qual sera la defrença antre ficar y quedar ?

-Pus mirai miu sant amigu nun vus lumbrais quandu yêramus rapazicus cume vuôssa mai me dezie "fica-te eiqui a quemer cun nos... anda !" y que you'l dezi siêmpre que no ? Pus dende, pra mi, "ficar" siêmpre me deixu un gusticu doce ne la boca.

-Pus si teneis rezon frade Tiégui. Quandu hai que traballar siêmpre mus QUEDA dalgu pra fazer. Anton punei "queda-se de nuôvu cu'la cambra de Miranda." Pus l'home tenera que traballar.

-Si si, nun vus acurdais de las purmessas que mus fizu de l'outra véç. Dixu que mus iba a fazer un terrénu de futebol llougu eilli atras la caźa'l pobu...

-Inda nu'l vimus !

-No, no. Mas mirai fai 2 añus atras dixu qu'iba a fazer ũa feira d'artezanatu cicuiranu y fizu-lu ! Ditu y feitu !

-Mas sabeis d'ũa couźa ? Serie buônu qu'él mus deixe screbi'l nome'l nuôssu llugar cume débe ser, CICUIRU y no CICOURO !

-Habie de ser assi !

-Nun habie no, TEN que ser assi !

-Hai miu amigu, hoije si me las teneis buônas ! Mas y anton ?! Que defrenças fazeis vos antre haber y tener ?

-Tener, miu sant amigu, yê ya star cu'l puder ne las manus y yê pur issu qu'él ten. Purque s'él nu'l fai, cu'las eidéyas que ten, naide lu fara.

Jn dei nomine amen (2)

S'outurdie houbu missa an Cicuiru y nun fui n'eigreija, nin na capiêlla ! Si, si. No, tamiên nun fui nu semitériu. Fui na caźa'l pobu ! Mas fui ũa missa mui special. Habie muitu Padre, un Abade y anté ũa irma ! Mas que biên falorun y que muitu rezémus. Tanta gente assi n'ũa missa nunca se viu an Cicuiru. Falorun de la vida qu'ibamus a tener agora y de cume eiran las couźas an Miranda.

Ay ! Ya vus digu, a mi anchirun-me de fé !

Jn dei nomine amen (1)

Ya fui eileitu l'anju aleman ! Que vus agrade'l strouça Ouropa !

Hoije yê'l die d'Asturias !

Hoije yê'l die d'Asturias, y son horas d'abrir ũa garrafica de cidra y buer uns bunchus d'él pensandu ũa véç mas : quandu yê que farémus cidra cicuirana ? Astañu mas, deixarémus apudrecer las maçanas...

You y Nandu buimus aquesta garrafa

Al Carochu nun ten calor !

Aquesta tarde atupei'l Carochu y la familia. El y la Viêlla alla staban sintadicus nu puyal a palrar cu'ls vezinus. You inda'ls purguntei se nun teniên calor. Dezirun-me que no, que'l que tira'l friu tamiên tira la calor ! Y ala, you turnei llougu pra caźa cu'l llombu a arder y cu'la vuntade de tumar mas outru bunchu dal miu tan buônu licor de çreija...