Atiçai... que ten qu’arder todu !!!

Biên mus farie falta agora cu’la niêve ! Aquesta ramallada, conchu qu’ardiu todica l’outru die quandu la fiêsta de Sant’Antoñu. Que si mus calcimus de biên! Mas... catanu... ardiu dafeitu que s’outurdie pu’la mañana ya nin subraban braźas pa'las tabaféyas. Al burrallu ya staba friu que nin daba pr'assar castañas.

 

Nun vus falei, mas sabeis que na viêspra la fiêsta, uns rapazes de Paradéla chubirun-se pa’l campanairu y punirun-se a tucar las campanas ! You gustei. Fui ende pu'las trés la mañana y las tiês de la réza llougu se punirun d'a piê. Partirun ũas teillas mas fui sin querer. Dezirun-mus que yêra la tradiçon an Paradéla. Nun sei cume an Cicuiru nun tenémus nos tamiên tales tradiçones ! Ala ! Spéru que teneis apurveitadu la fiêsta y la fugueira... Las chouriças y'l vinu !

De Daguinaldu cu'l Carochu

Ir de Daguinaldu yêra d'antes la tradiçon pur aquessas nuôssas tiêrras. Iban als rapazes y las rapazas an caź la madrina pra pedir d'algu pu'la mañana cédu dal die 1 de Janeiru. Yêra d'antes la tradiçon. Mas se miramus biên, al Carochu tamiên fai eigual. Sale pu'la mañana cédu y passa cu'la tie y'ls fillus de caź'an caźa a pedir que'l déyan d'algu. Llougu açpuis als Dançadores (als fillus dal Carochu) beilan eilli un llaçu a la puôrta.

Son aquestes llaçus que you gravei y qu'eiqui vus aprepongu de ver. Ya me direis se vus gustorun.

Vi venir al Carochu

Als Dançadores, si Dançadores... Rayu se paira ! Mas quiên aumentou aquesse nome de Pauliteiros ??? Se nos siêmpre lus chamémus Dançadores. Purqui'que hai que siêmpre puner d'outrus nomes ?

Biên pus aquestes, si sabeis d'onde son ora si ? Pus son de Custantin. Uns mas nuôvus y d'outrus mas viêllus. You ende vou a dar als mius parabiênes a'l mas nuôvu de todus. Cume cadañu gustei de la fiêsta, nun gustei fui de dous ou trés homes que pulli andavan a sacar retratus quaisque sin vergoña.

 Als Dançadores de Custantin

Llougu assi que cheguei, la purmeira couźa an que you pensei fui "mas d'onde sta la gente ?" Y pra quantas mas cu aquessa nubrina de la purmaña nun se vi a quatru nun burru ! Açpuis andandu pur aqueilla ruga que vai adreitus a la méźa dals moçus yê qu'ampecei a ouvir al son de la gaita.

Quandu lus achei iban pr'an casa d'uns merdomus. Entrorun y cantorun eilli antes de cumer un poucu. Nun sei'l que cantorun purque pensei que nun debie d'anterferir y assi fui. Llougu açpuis salirun de la caźa y dançorun un llaçu al pie dal quintal.

 Al Carochu dandu de cumer als Dançadores

Moçus, al restru ya vus lu cuntarei mañana ou sabe alla Dius quandu, ya agora vou-me pa'la tarimba !

Rayu se paira ! Daprendei a sacar fotus !!!

Fiquei d'algu anfadadu cun d'alguns turistas que venirun a vé'l Carochu s'outurdie an Custantin. Nun arrespeitan nada de lu que yê la cultura, ponen-se assi an frente meźmu dals Dançadores ou dal Carochu pra sacar al retratu qu'eilles quiêren y que sera buônu pra poner nal rayu se paira dal conchu dal facebook ! Habie d'outrus qu'anté antraban cu'l Carochu an caźa las pessonas !!!! Aquissu nun puôde ser !!! Ye ancrible que las pessonas séyan assi. Yê cume s'eilles faziên agora parte de la cerimonia, lu que nun puôde ser ! 

Hai muita falta de respeitu ende y se you fussa custantineiru ya habie mandadu ũas tangarinas biên dadas. Quandu un yê fetografu débe de terner al respeitu de las couźas. Teneren que daprender !

Als turistas, als Dançadores, al Carochu y la Viêlla

Un Bun Añu !

Astañu spéru qu'ides a tener un bun fumeiru : ũas tabaféyas cun poucu pan y uns butiêllus cun muita chicha ! Oxala vus vaya todu bunitu ! Yê'l que vus deźéya'l gambuzinu. Bun Añu pra todus... y nun squéçades ũa chouricica pa'l Carochu.

Al Carochu an cata de fumeiru...

Oscar y Urlandu van pa la caça

S’outurdie pu’la nuite ya biên scura iban Oscar y Urlandu pu’la siêrra de Botas a spreita’l javali. Al ciêlu strelladu deixaba queyir un friu de miêdu que nun deixaba Urlandu quiêtu. Als dous homes eilli paradus ne la crona la siêrra cuntinaban de spreitar la prainura de las tiêrras d’un lladu y d’outru de la raya, a cata d’un berullu. D’un çufar de cuchinu que nun deixarie de sé’l javali. Méyu ancurcuvadus nal chanu y açpuis d’un llargu silenciu assi ampéçou la cunversa :

Urlandu : Oscar…

Oscar : Qué ?

U : Hui ! Ya viste’l ciêlu que strelladu sta ! Que couźa mas guapa ! Sera que d’outras pessonas staran tamiên pur aqueillas pranétas ? Pur aqueillas streillas ?!

O : Boh ! Paréce que nunca viste o ceu ! Tantos anos de vida de pastror e so te das deconta do ceu agora ???

U : Oh Oh ! Conchu ! Home... no ! Ya you sei biên cume yê’l ciêlu. Mas star eiqui paradu cume un selumbriu da-me ganas ya de fazer eiqui un llume ! Y de ver aquestas streillas todas...

O : Qué ? Mas e que tem a ver as estrelas com o friu que TU estas a passar ? Tens friu ? Han ? Tens friu ? Eu não ! Bah !

U : No yê que diç Tiégui que’l sol y las streillas son cume llumes… y biên gustarie tener you un eiqui. Conchu, mas assi you nu antendu cume yê que géla siêmpre quandu sta la nuite strellada. Se son llumes debiên de mandar calor par’qui diañu !

O : Mas tens friu ??? Se tens vai pa casa !!!

U : Tiégui diç que’l sol yê mas fuôrte que diç mil fugueiras de Sant’Antoñu ! Pensandu n’aquestas couźas sta-m’a dar fome...

O : Boh ! Não faltava teres friu qu’agora tens fome ! E para de falar caralho que vais espantar o javali !

U : Sabes pur’qui me da fome ? Purque pensei ne la fugueira de Sant’Antoñu y ne las chouriças qu’assamus al llume. Ay ! Se you tubissa un palu tan grande pr’acunchegar ũa chouriça d’aqueilla streilla… biên sturellada…

O : Não pode !.... Tas tonto tu ! Mas como queres tu ter un pao para chegar a aquela estrela !

U : Catanu ! Pus pur issu que nun da ! Mas se fussa de die ya you iba anté’l sol pr’assar qualquiêra couźa !

O : O sol ? Não poooode ! Mas tu que tens bebido ? Os outrus dias as Super Bocks não te fazian assim tanto mal !

U : Anton ? Als américanus biên que furun anté la lluna. Tu achas qu’als dous nun ibamus anté’l sol ? No ?

O : Mas…

U : Mas si, so que nun da. Pus se Tiégui diç que’l sol ten mas fuôrça que diç mil fugueiras de Sant’Antoñu. Inda you iba a queima’l palu antes de sturella la chouriça.

O : E tu ?

U : Pus ténes rezon. Y you scalla tamiên m’iba a sturellar biên sturelladicu ! Assi tamiên nun da !

O : Caralho ! Mas calla-te pah !

Ffffffffff…..rrrrrrrfffffffffffff fffffffff….

O : Calla caralho que ouvi çufar !

Fffffffff....... FFFFffffffffffffff sxxxxxsssssrrrrssssss

U : Yê’l javali ! Ya l’oubu you tamiên a ruçar pur’ende !

O : chssssssssss !

U : Scalla se vou anté’l sol inda me pudie abrigar cu’l javali, assi ya nun me queimu !

O : Chsssssss caralho calla-te pah ! Que ja vejo o javali... boh... boh!!!

U : La ostia ! Ten uôllus vurmeillus paréce’l diañu !!!

O : Não pode !

U : Catanu ! Mata-lu ! Mata-lu !

O : Chssss ! Nun fales tão alto ! Boh !?

U : Quei ?

O : Não te cheira a cigaro ?

U : Conchu ! Tenes rezon ! Ya vi llobus cun diêntes cume facas, mas javalis cun trompas que votan fumu yê que nunca !

D’ende Oscar allevanta-se derrepente y vozia :

O : Hou !? Quem vem ai ?

Anton ũa voç méya assustada arrespundiu : Sou you.... Diabu... Mas quiên sodes vos ?

U : Sou Urlandu...

O : Calla-te... caralho !

Anton la voç torna : Urlandu ? Arre las ostias… Que fazes pur ende home ?

Y yê anton que sale Benjamin dal scobal c’un cigarru butandu mas fumu qu’air.

O : Oh caralho ! A minha mancha… dixu Oscar pa él mui baixicu.

Benjamin : Mas vos qu’andais aende a xurdir ?

U : Andamus al ja...

O : Andamos a contar as estrelas !

Benjamin : Quei ? Las streillas !

U : Si que queremus assar ũas chouriças !

B : Mas vos que dezis ?

SccccHHHHHH krrrrrrrrssssssssss

U : Outra véç ! Que sera agora ?

B : Oh ! Ũa lliêbre... quereis un cigarru ? Son de l’Havana !

O : NO !  (Oscar ya iba méyu anfadadu)

Y d’ende derrepente sale outra pessona dal scobal, yêra Dalfin !

O : Boh ! Outro !

Dalfin : Hey ! Buônas nuites ! Hui ! Ya tantu tiêmpu que nun vi assi tanta gente purqui !

B : A carruçu ! Mas que fazes eiqui !

D : Oh ! Nun habie auga an caźa y apeteciu-me venir a mandar ũa cagada pur’qui.

B : Bah ! Home pus you tamiên mandei ũa pur ende !

O : Qué ? Um que tem fome, outru que fuma y dois que cagan ! Hai ! Hai ! O meu monte !

D’ende Oscar nun dixu mas nada y todu anrrabiadu se fui pa casa cu’la carriña. Y ya nin oubie a Urlandu que’l dezie : Y you ? Y you ? Aspéra-me !

Anton, als très amigus, Urlandu, Benjamin y Dalfin turnorun tamiên pra casa pu’l caminu…

U : Ya vus cuntei la véç an que caçei un cuneillu cu’las calças ?

D : Bah ! Padéces !

Cume yêra un magostu tradicional an Cicuiru ?

Hoije an die, nal nuôssu mundu miu personal, ya squecimus cume yêra dantes al magostu. Mas s’outurdie vi uns retratus d’un magostu que s’habie feitu nu Bierçu, an Llion, y açpuis de lus haber ansinadu a mie mai vou-vus agora a splicar cume yêra’l magostu.

 Als bellos

Cume’l sabeis Cicuiru yê un llugar ricu an fruita. Y yêra anton ricu an castañas. Castañeirus, habie-lus a dar c’ũa moca. Y nun yêran dals pequeiñus que vus al digu you ! Pus inda hoije vivan d’alguns mas nun son tantus cume d’antañu. Al qu’acabou cu’ls nuôssus castañeirus fui’l muderniźmu. Pus staban todus onde hoije stan las caźas nuôvas, alla pa riba y antre las eiras de Sant’Amaru y alla para baixu. Miu abo tenie un castañeiru que daba castañas c’un casca de culor amariêlla, yêran cuinecidas pur "castañas santas", mas ya se perdirun. Ya seran ralas que you nunca las vi an to’la mie vida !

 Magostu tradicional dal Bierçu, yêra tamiên assi que s'ourganizaba an Cicuiru, mas sin lus gueiteirus

Anton, nal die de to’lus Santus pu’la tardechica juntaba-se acerca dals Barrancus, eilli ne las eiras, nu mui loinge dal semiteriu, al llugar anteiru de Cicuiru. Cada familia fazie ende’l sou llume cun urzes y d’outras ramallas sécas. Y cume nun habie assadores, las castañas butaban-se an riba las ramallas y açpuis chiçcaba-se. Llougu açpuis un ciêrtu tiêmpu ya las castañas staban biên assadicas y lus bellos prontus pra cumer. Eiqui vus deixu dous retratus dal magostu tradicional dal Bierçu ourganizadu pu l’associaçon Faceira qu’achei nal blog Asturiensis Provincia. Que yê un blog que fala d’arqueologie y de las tradiçones llionéźas. Mirai la perźencia dals gueiteirus, pus al magostu yêra tamiên ũ oucaźion de fiêta y de baile !

 

Assandu las castañas !!!

Amadeu Ferreira defende la nuôssa lliêngua

S’outurdie Amadeu Ferreira apareciu nal purgrama “Todos Iguais” de la TVI. Ende falou y defendiu la nuôssa lliêngua dezindu que serie mui ampurtante pra nos que’l mirandés tenga mas perźença screbida nals decumiêntus admenistrativus. Claramiênte, yê un chamada a la cambra de Miranda pra que fagan d’algu mas. Pus pur anquantu, lu que se ten feitu ten a ver cun turiźmu, nada mas. Hai si d’algu que se fizu pu’ls Dançadores, gueiteirus y muźica tradicional, mas aquestas couźas son biên cuinecidas de todus. Lu que querémus yê que la cambra faga de la nuôssa lliêngua d’algu mas dinu ouźandu-la an qualquiêra situaçon !

Amadeu splicou que defender la nuôssa lliêngua yê ũa couźa eissencial pra nos. Yê la nuôssa cultura, al nuôssu ser. La presson dal purtués ten sidu de mas, subre todu cu’la tervizon y l’admenistraçon reperźentada an parte pu’la cambra de Miranda. Qui’que se puôde fazer ? Pus a l’eimaige dals llibrus que ten publicadu Amadeu Ferreira, l’admenistraçon puderie sacar als sous decumiêntus an billiêngua. Y la tervizon puderie tener un purgrama an mirandés de pu’l ménus diêç minutus. Pus sabeis que pur eiźemplu an França, al gascon ten un purgrama d’ũa méya hora to’lus deimingus y’l bascu ũa véç pur més.

Amadeu aperźentou’l sou ultimu llibru, y liu-mus uns versus assi a la maneira. Mas you direi que’l mas ampurtante ende fui’l jeitu an que falou ne la tervizon. Mas al que mus cuntou de la nuôssa lliêngua yê’l qu’acuntéce hoije cun d’outras lliênguas an d’outrus péizes d’Ouropa, cume la França pur eiźemplu. Eiqui vus deixu als dous vidius dal purgrama d’ũa méya hora... Ũa purmeira méya hora a falar de mirandés, sera’l prencipiu d’algu ?

Ũa vultica cun Burriña !

Burriña ? Burriña yê la burra d’Arlinda. Eilla amprestou-mus-la pa’la fiêsta de Sant’Amaru. Loutériu habie traidu de la França un coche, assi a la moda, y ya biên viêllu, pu’l ménus 200 añus. Yêra you l’ancargadu d’uñir la burra y inda biên que d’alguns m’ajudorun se no al coche habiê-se quedadu nu sitiu !

 Burriña cu'l coche y manjaricu

Dé-mus la vuôlta pu’l llugar, llougu a la purmañana, cedicu, cedicu, que teniêmus que fazé’l peditoriu. Mas purmeiru teniêmus qu’arrenjar ũa princéźa pra la passiar pur ende. 

 Arlinda nu coche

 Ay Dios ! Arlinda llougu s’aperpeju mas nun sei quiên dixu qu’eilla ya nun daba y tenie que ser outra. Anton fui la Tania que passiémus de coche pu’l llugar, assi a mode de princéźa. Açpuis, arredios… chegorun uns garotus y anchirun al carrecholu.

Tania nu coche

Tamiên habie muźica. Lus habituales de Custantin staban aende cu nos pr’anima la couźa y fui purreiru. Eilles habiên venidu d'a caballu n'un burru... no, boh, de carru claru. Quiên yê qu'inda anda de burru ?

Als muźicus de Custantin, caxa, bombu y gaita de fuôlle

La giente de Custantin

Ende vus vengu hoije c'ũa repurtaige biên guapa que saliu nal passadu die 22 de Setembru ne la RTP1. Fala de las pessonas de Custantin. Yê an purtués mas val la péna ver... mirai eiqui.

Tiu Ribeiru cu'la fraita y la caxa